Özellikle bayram arifelerinde ve 28 Ekim gibi yarım gün mesai yapılan özel günlerde çalışanların aklına takılan soruların başında yarım gün yıllık izin kullanma imkanı gelir. Acaba mevzuat bu uygulamaya izin veriyor mu? Yoksa tam gün yıllık izin kullanmak zorunlu mudur? Gelin bu sorunun cevabını birlikte arayalım.
İzin Hakkının Anayasal ve Yasal Temelleri
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 50. maddesi, dinlenmeyi çalışanlar için vazgeçilmez bir hak olarak tanımlar. 4857 sayılı İş Kanunu’nun 53 ve sonrası maddelerinde bu hak detaylandırılmıştır.
İşe başladığı tarihten (deneme süreleri dahil) itibaren tam bir yıl çalışma şartını yerine getiren her işçi, yıllık ücretli izin hakkı kazanır. Bu haktan vazgeçilemez.
Hizmet Süresine Göre İzin Günleri
Kanun, çalışanların kıdemlerine göre izin sürelerini şöyle belirler:
- 1-5 yıl arası hizmet süreniz varsa → minimum 14 gün
- 5-15 yıl arası deneyiminiz bulunuyorsa → minimum 20 gün
- 15 yıl ve üzeri kıdeminiz mevcutsa → minimum 26 gün
18 yaşını doldurmamış genç çalışanlar ile 50 yaşını geçmiş işçiler için asgari 20 günlük süre uygulanır. Yıllık izin hesaplama robotu ile izin sürenizi kolayca hesaplayabilirsiniz.
Yarım Günlük İzin Mevzuatta Nasıl Düzenleniyor?
İş Kanunu‘nun 56. maddesinde dikkat çeken bir nokta var: işverenin tek taraflı olarak yıllık izni bölemeyeceği açıkça ifade edilmiş. İzin, kesintisiz ve devamlı şekilde verilmelidir.
Ancak aynı maddede önemli bir istisna var. Tarafların karşılıklı mutabakatıyla, en az 10 günlük kesintisiz bölüm şartı korunmak kaydıyla izinler parçalara ayrılabilir.
Peki Yarım Gün Sayısına İnilebilir mi?
Kanunda yarım gün izin kavramı özel olarak düzenlenmemiş. Bu belirsizlik, uygulamada farklı yorumlara yol açıyor.
Teori olarak mümkün görünüyor: Kanun izin bölünmesinde “en az 10 gün” dışında bir sınırlama getirmediği için, kalan günlerin yarım gün olarak kullanılması engellenmiyor.
Ancak pratik sorunlar var: Mahkemeler bu konuda farklı yaklaşımlar sergiliyor.
Mahkemeler Yarım Günlük Yıllık İzne Nasıl Bakıyor?
İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 32. Hukuk Dairesi’nin 2024 yılında verdiği bir kararda, yıllık izin belgelerinde yer alan 0,5 gün şeklindeki kayıtların yıllık izin değil, mazeret izni olarak değerlendirilmesi gerektiği belirtilmiştir.
Bu karar önemli bir mesaj veriyor: Taraflar anlaşsa bile, yarım günlük kullanımlar her zaman yıllık izin kapsamında değerlendirilmeyebilir.
Yargıtay’ın Mazeret İzni Yaklaşımı
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin yerleşik içtihatlarında şu prensip vurgulanıyor: Çeşitli sebeplerle verilen mazeret izinlerinin yıllık izinden düşülmesi hukuka aykırıdır.
Bu durum, özellikle arife günlerinde dikkat edilmesi gereken önemli bir ayrıntı.
Arife Günleri ve Yarım Mesai Uygulaması
Arife günü, Ramazan ve Kurban Bayramları ile 29 Ekim Cumhuriyet Bayramı öncesi günü ifade eder. Bu günlerde mesai saati öğleye kadar devam eder.
İşverenlerin Üç Seçeneği
Birinci seçenek – İdari İzin: İşyerini tamamen kapatıp çalışanlara idari izin vermek. Bu durumda yıllık izinden herhangi bir kesinti yapılmaz. Bu seçenek hem güvenli hem de çalışan dostudur.
İkinci seçenek – Telafi Çalışması: Arife gününde verilen yarım günlük izin için sonradan telafi mesaisi yaptırılabilir. Telafi çalışması günlük 11 saat sınırını aşmadan, normal mesai sonrasında en fazla 3 saat olarak planlanabilir. İki ay içinde tamamlanmalıdır.
Üçüncü seçenek – Yıllık İzin Kullandırma: Çalışanla anlaşarak 0,5 gün yıllık izin kullandırmak. Ancak bu seçenek yukarıda değindiğimiz mahkeme kararları nedeniyle risklidir.
Dikkat: İdari İzin Verilmezse Ne Olur?
Eğer işveren idari izin uygulaması yapmazsa, çalışanların saat 13:00’e kadar çalışma yükümlülüğü devam eder. Bu durumda tam gün izin kullanılması gerekir.
İzin Bölünmesinin Kuralları
2016 yılındaki kanun değişikliğiyle “en çok üçe bölünebilir” ibaresi kaldırıldı. Artık daha esnek bölme imkanı var.
Bölme Şartları
- Minimum 10 günlük kesintisiz izin mutlaka kullanılmalı
- Her iki tarafın yazılı onayı şart
- Hafta tatilleri ve ulusal bayramlar izin süresine dahil edilmez
- İzin kayıt sisteminde belgelendirme yapılmalı
Örnek senaryo: 20 günlük izninizi 10+4+3+2+1 şeklinde beş farklı bölümde kullanabilirsiniz.
En Çok Sorulan Sorular ve Cevapları
Yarım Gün İzin Kullansam Kaç Gün Düşer?
Teorik olarak işvereninizle anlaşırsanız 0,5 gün düşülebilir. Ancak kayıt sistemleri genellikle tam gün çalıştığından ve mahkeme içtihatları bu uygulamayı desteklemediğinden, pratikte 1 tam gün düşmesi olasılığı yüksektir.
Güvenli yol: İşvereninizden idari izin talep edin veya telafi çalışmasını kabul edin.
Cumartesi Günü İzinden Düşer mi?
Haftada 5 gün çalışıyorsanız ve hafta tatili 2 günse, mahkeme içtihatlarına göre Cumartesi günü izinden düşer, Pazar günü düşmez. Burada Cumartesi günü akdi tatil mi genel tatil mi olacağı yıllık izinden düşülüp düşülmeyeceğini değiştirir. Akdi Tatil konumuzu göz atın.
İstisnai durum: İş sözleşmenizde veya toplu iş sözleşmesinde farklı bir düzenleme varsa o uygulanır.
Bayram ve Hafta Tatilleri Nasıl Hesaplanır?
Kritik kural: İzin sürenize denk gelen ulusal bayramlar, genel tatiller ve hafta sonu dinlenme günleri izin sürenizden sayılmaz.
Pratik örnek: 14 günlük izniniz içinde 2 hafta sonu (4 gün) ve 1 bayram (1 gün) varsa, toplam 19 gün izinli olursunuz.
Not: Bayramlara ve hafta sonuna gelen süreler işbaşı tarihinizi uzatmaz. İzin formuna işbaşı tarihi ne yazıldıysa o tarihte işbaşı yapmalısınız. Sadece yıllık izin sürelerinizden bu günler düşülmez.
Hastalık Raporu İzinden Kesilir mi?
Kesinlikle hayır! Sağlık raporları yıllık izinden mahsup edilemez. Bu konuda mevzuat son derece nettir.
İşveren tarafından verilen diğer ücretli/ücretsiz izinler, dinlenme ve hastalık izinleri yıllık izne karıştırılamaz.
Not: İstirahat raporları SGK tarafından çalışana ödenir. Raporlarda SGK tarafından ne kadar ücret ödeneceğini hesaplatmak için. SGK Rapor Ücreti Hesaplama Robotunu kullanabilirsiniz.
Kullanmadığım İzinler Ne Olur?
İş sözleşmeniz devam ederken: Kullanılmayan izinleriniz silinemez, tamamı bir sonraki döneme aktarılır. Önemli not: Memurlarda durum farklı.
İş sözleşmesi sona erdiğinde: Kullanamadığınız tüm izinlerin parasal karşılığını işverenden talep edebilirsiniz. Fesih türü (istifa, işten çıkarma vb.) önemli değildir.
İzin Hakkımdan Vazgeçebilir miyim?
Anayasal temeli olan bu haktan vazgeçilemez. İşçi ve işveren anlaşsa dahi, izin mutlaka kullanılmalıdır.
Para karşılığı izin kullanmama anlaşmaları yasal değildir. İstisna: İş sözleşmesinin sona ermesi.
Yol İzni Nedir?
İşyerinizin bulunduğu şehir dışında izin geçirecekseniz, yazılı talep ve belgelendirme (bilet, rezervasyon, fatura) karşılığında işvereniniz size gidiş-dönüş için toplam 4 güne kadar ücretsiz yol izni vermek zorundadır. Kullanıcılarımızdan birinin sormuş olduğu örnek soru; Yıllık izne gideceklere yol izni hakkı
Yıllık İzin Zamanaşımına Uğrar mı?
Çalışırken: Hayır, zamanaşımı işlemez. İzinleriniz birikir.
İşten ayrıldıktan sonra:
- 1 Temmuz 2012 öncesi fesihlerde → 5 yıl
- 1 Temmuz 2012 sonrası fesihlerde → 10 yıl
İşveren Yükümlülükleri ve Cezalar
Kayıt Tutma Zorunluluğu
Her işveren, çalışanların izin kayıt belgelerini tutmak zorundadır. Bu kayıtlar:
- Klasik defter formatında
- Kartoteks sisteminde
- Elektronik ortamda saklanabilir
İzin Kurulu Oluşturma
100’den fazla çalışanı olan işyerlerinde izin kurulu oluşturmak yasal zorunluluktur. Kurul 1 işveren/temsilci ve 2 işçi temsilcisinden oluşur.
Yaptırımlar
İzin kullandırmayan işverenler hakkında:
- İdari para cezası uygulanır (2024 itibarıyla işçi başına 2.666 TL)
- Çalışan haklı nedenle istifa edip kıdem tazminatı talep edebilir
- İşten ayrılırken tüm izin alacakları ödenir
Pratik Öneriler
Çalışanlar İçin Tavsiyeler
✓ Her zaman yazılı talep yapın
✓ İşverenin onayını belgeleyerek alın
✓ İmzalı izin formlarını saklayın
✓ 10 günlük kesintisiz izin hakkınızı koruyun
✓ Arife günlerinde idari izin verilmesini isteyin
İşverenler İçin Tavsiyeler
✓ Yıl başında izin planlaması yapın
✓ Kayıt sisteminizi düzenli tutun
✓ Arife günlerinde net politika belirleyin
✓ İdari izin veya telafi çalışması seçeneklerini tercih edin
✓ Yarım gün uygulamalarında hukuki risk olduğunu unutmayın
İzin Ücreti Hesaplama
Temel formül:
- Aylık brüt ücretinizi 30’a bölün → Günlük brüt ücret
- Günlük brüt ücreti izin gün sayısıyla çarpın
- Standart kesintileri düşün (SGK işçi payı, işsizlik sigortası, gelir vergisi, damga vergisi)
Yada brütten nete maaş hesaplama robotuna kullanın
Örnek: 45.000 TL brüt maaşınız varsa, günlük 1.500 TL. 14 günlük izin için 21.000 TL brüt hesaplanır ve kesintiler sonrası net ücretiniz ödenir.
Önemli: Fazla mesai ücretleri, primler ve sosyal yardımlar izin ücreti hesabına katılmaz.
Özel Durumlar
Kısmi Süreli (Part-Time) Çalışanlar
Kısmi süreli çalışanların izin hakları tam zamanlı çalışanlarla aynıdır. Farklı muamele yapılamaz.
Ancak izin kullanımı, part-time çalışma gününüze denk gelen günlerde gerçekleşir.
Mevsimlik İşçiler
Nitelikleri gereği 1 yıldan kısa süren mevsimlik veya kampanya işlerinde çalışanlara İş Kanunu’nun izin hükümleri uygulanmaz.
İstisna: İş veya toplu iş sözleşmesinde aksine hüküm varsa geçerli olur.
Geçici İş İlişkisi
Geçici iş ilişkisiyle çalışanlar da yıllık izin hakkından yararlanır. Geçici iş sözleşmesinde aksi belirtilmedikçe Yıllık Ücretli İzin Yönetmeliği hükümleri uygulanır.
İzin ve Diğer Süreler
İzinle İç İçe Geçemeyen Süreler
Fesih bildirim süreleri ve yeni iş arama izinleri yıllık izinle iç içe geçemez. Bu süreler ayrı ayrı uygulanır.
Telafi çalışması: İşveren gerektiğinde normal mesai dışında çalıştırabilir. Her 8 saatlik telafi çalışması için 1 gün izin verilir. Bu izinlerin en fazla 10 günü yıllık izinle birleştirilebilir.
İzin Sırasında Çalışma
Yıllık izninizi kullanırken başka bir işyerinde ücret karşılığı çalışamazsınız.
Bu durumda:
- Aldığınız ücret işvereninize iade edilir
- İşveren iş sözleşmesini haklı nedenle feshedebilir
- Kıdem tazminatı hakkınızı kaybedebilirsiniz
Sonuç ve Değerlendirme
Yarım gün yıllık izin kullanımı konusunda şunları özetleyebiliriz:
✓ Yasal Durum: Mevzuat doğrudan yasaklamıyor ancak net bir düzenleme de yok.
✓ Mahkeme Yaklaşımı: Son içtihatlar yarım günlük kullanımlara mesafeli duruyor.
✓ En Güvenli Yol: İşverenlerin idari izin vermesi veya telafi çalışması uygulaması.
✓ Riskli Alan: Taraflar anlaşsa bile yarım gün uygulaması ileride uyuşmazlık yaratabilir.
⚠️ Önemli Noktalar:
- Belgelendirme her zaman önemlidir
- 10 günlük kesintisiz izin şartı korunmalıdır
- İdari izin alternatifi değerlendirilmelidir
- Mahkeme kararları farklı yorumlara açıktır
Son Tavsiyeler
Çalışanlar: Haklarınızı korumak için tüm izin belgelerinizi saklayın. Yarım gün uygulamasından kaçının, tam gün veya idari izin tercih edin.
İşverenler: Hukuki belirsizlik nedeniyle yarım gün yıllık izin kullandırmaktan kaçının. İdari izin vermek veya telafi çalışması planlamak daha güvenlidir.
Herkes İçin: Bu konu hakkında kesin bilgi almak için iş hukuku avukatı veya çalışma mevzuatı uzmanına danışmanız faydalı olacaktır.
Yasal Uyarı: Bu makale genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Kişisel durumunuz için mutlaka uzman görüşü alınız. Kanunlar ve içtihatlar değişebilir, bu nedenle güncel mevzuatı takip edin.
