Türkiye’de çalışma hayatının mali dinamiklerini belirleyen en temel unsurlardan biri, brüt ücret üzerinden gerçekleştirilen yasal kesintiler ve bu kesintilerin ardından uygulanan gelir vergisi matrahından indirilecek unsurlar kümesidir. İşverenler ve İnsan Kaynakları profesyonelleri için bordro indirimleri sadece bir maliyet kalemi değil, aynı zamanda çalışanın net kazancını artıran stratejik bir vergi yönetimi aracıdır.
Bu makalede, 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nun 63. maddesi uyarınca safi ücretin tespitinde indirimi yasal olarak mümkün olan kalemler, 2026 yılı güncel parametreleriyle analiz edilecektir.
Safi Ücretin Tespiti ve GVK Madde 63 Kapsamı
Gelir Vergisi Kanunu’na göre, vergiye tabi olan miktar “safi ücret“tir. Safi ücret; brüt ücret toplamından, kanunla belirlenmiş olan belirli giderlerin düşülmesiyle elde edilir. Bordro vergi indirimi hesaplama süreçlerinde kullanılan temel formül şu şekildedir:
Gelir Vergisi Matrahı = Brüt Ücret – (SGK İşçi Payı + İşsizlik Sigortası İşçi Payı + Yasal İndirimler)
Burada “Yasal İndirimler”, çalışanın vergi yükünü azaltan ve gelir vergisi avantajı sağlayan sigorta türleri ile sendika aidatlarını kapsamaktadır.
Şahıs Sigorta Primlerinin Bordroda İndirimi
GVK 63/3 maddesi uyarınca, çalışanların kendileri, eşleri ve küçük çocukları adına ödedikleri belirli sigorta primleri bordro indirimleri kapsamına alınmıştır.
Özel Sağlık Sigortası ve Tamamlayıcı Sağlık Sigortası
Çalışan tarafından ödenen özel sağlık sigortası bordro indirimi kapsamında, prim tutarının %100’ü matrahtan düşülebilir. 2026 yılı itibarıyla bu indirim için iki temel sınır bulunmaktadır:
- Aylık Sınır: Ödenen prim, ödendiği ayda elde edilen brüt ücretin %15’ini aşamaz.
- Yıllık Sınır: Yıllık toplam indirim, yıllık brüt asgari ücret tutarını geçemez.
Hayat Sigortası Primleri
Hayat sigortası bordro indirimi söz konusu olduğunda, primin niteliği önem kazanır. Birikimli (tasarruf amaçlı) hayat sigortalarında ödenen primin sadece %50’si indirilebilirken, ölüm, kaza veya hastalık gibi teminatları içeren birikimsiz hayat sigortalarında primin %100’ü matrahtan düşülür.
Hesaplama Örneği Formülü:
İndirilebilir Sigorta Tutarı = Minimum (Ödenen Prim, Brüt Ücret x 0.15)
Sendika Aidatı ve Diğer Yasal Kesintiler
Sendika aidatı vergi avantajı, GVK 63/4 maddesinde açıkça belirtilmiştir. İşçi veya memur sendikalarına ödenen ve bordro üzerinden kesilen aidatların tamamı, herhangi bir %15 sınırı olmaksızın doğrudan gelir vergisi matrahından indirilir.
Buna ek olarak, aşağıdaki kalemler de matrahı düşüren unsurlardır:
- OYAK ve Benzeri Kurumsal Fonlar: Kanunla kurulan emekli sandıkları veya yardım sandıklarına (GVK 63/1) yapılan zorunlu ödemeler.
- Engellilik İndirimi 2026: Çalışanın kendisinin veya bakmakla yükümlü olduğu kişinin engellilik derecesine göre belirlenen tutar.
2026 Yılı Engellilik İndirimi Tutarları
2026 yılı için belirlenen güncel engellilik indirimi tutarları aşağıdaki gibidir:
| Engellilik Derecesi | Aylık İndirim Tutarı (TL) |
| 1. Derece Engellilik İndirimi | 12.000,00 |
| 2. Derece Engellilik İndirimi | 7.000,00 |
| 3. Derece Engellilik İndirimi | 3.000,00 |
Asgari Ücret Vergi İstisnası ve Kümülatif Matrah Etkisi
2026 yılında da devam eden asgari ücret vergi istisnası, tüm ücretlilerin gelirinden asgari ücrete isabet eden kısmın vergi dışı bırakılmasıdır. Ancak, yukarıda sayılan bordro indirimleri (sağlık sigortası, sendika aidatı vb.), istisna öncesindeki matrahı küçülttüğü için çalışanın bir üst vergi dilimine (örneğin %15’ten %20’ye) geçişini geciktirir. Bu durum, netten brüte maaş hesaplama işlemlerinde çalışan lehine ciddi bir nakit akışı sağlar.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
Özel sağlık sigortası yaptırdım, maaşım artar mı?
Evet. Ödediğiniz prim tutarı kadar miktar gelir vergisi matrahınızdan düşülür. Örneğin, %27’lik vergi dilimindeyseniz, ödediğiniz 1.000 TL’lik prim size yaklaşık 270 TL net maaş artışı olarak döner.
Eşim adına ödediğim sigorta primini kendi bordromda indirebilir miyim?
Evet, GVK 63/3 uyarınca eşiniz ve küçük çocuklarınız adına ödediğiniz şahıs sigorta primleri bordro indirimleri kapsamındadır.
BES (Bireysel Emeklilik Sistemi) bordroda vergi indiriminden yararlanır mı?
Hayır. 2013 yılından itibaren şahsi ödenen BES primleri vergi matrahından indirilmemektedir; bunun yerine devlet katkısı sistemi uygulanmaktadır. Ancak işveren tarafından ödenen BES primleri belirli şartlarla istisna kapsamına girebilir.
Sendika aidatı indirimi için üst sınır var mıdır?
Hayır. Sendika tüzüğüne göre belirlenen ve bordrodan kesilen aidatın tamamı matrahtan düşülür.
2026 yılı mali mevzuatı ışığında, bordro indirimleri çalışan bağlılığını artıran ve yasal çerçevede vergi yükünü optimize eden kritik bir mekanizmadır. Özel sağlık sigortası vergi indirimi ve sendika aidatı kesintisi gibi unsurların doğru yönetilmesi, hem işverenin maliyet analizlerini hem de çalışanın alım gücünü doğrudan etkiler.
